ฮอร์โมน

ฮอร์โมน (endocrine system) เป็นระบบส่ง สารเคมี ที่ประกอบด้วยกลุ่มเซลล์ สร้างและหลั่งฮอร์โมน แล้วส่งออกนอกเซลล์โดยผ่าน ระบบไหลเวียน ทั้งทางกระแสเลือดและน้ำเหลือง เพื่อควบคุม อวัยวะ เป้าหมายใน ร่างกาย ฮอร์โมนเป็น สารประกอบอินทรีย์ ที่ทำหน้าที่ส่งสัญญาณจากเซลล์หนึ่งไปยังเซลล์อื่นในร่างกาย ฮอร์โมนสามารถควบคุมการทำงานของอวัยวะต่างๆ เช่น อัตราการเต้นของหัวใจ ความดันโลหิต ระดับน้ำตาลในเลือด การเจริญเติบโตและการสืบพันธุ์ ซึ่ง สารเอ็นโดรฟิน เป็นสารที่หลั่งออกมาแล้วทำให้เรามีความสุข

ฮอร์โมน

ต่อมไร้ท่อ (endocrine gland) เป็นอวัยวะที่ทำหน้าที่สร้างและหลั่งฮอร์โมน พบกระจายอยู่ทั่วร่างกาย ตัวอย่างต่อมไร้ท่อที่สำคัญ ได้แก่

ต่อมไทรอยด์ (thyroid gland) ผลิตฮอร์โมนไทรอกซิน (thyroxine) และทรีโอกซิน (triiodothyronine) ควบคุมการเจริญเติบโตและการเผาผลาญพลังงาน

ต่อมหมวกไต (adrenal glands) ผลิตฮอร์โมนคอติซอล (cortisol) ควบคุมการตอบสนองต่อความเครียด ฮอร์โมน อะดรีนาลิน (adrenaline) และนอร์อะดรีนาลิน (noradrenaline) ควบคุมการทำงานของหัวใจ ความดันโลหิต และระบบประสาท

ต่อมใต้สมอง (pituitary gland) ผลิตฮอร์โมนหลายชนิด เช่น ฮอร์โมนโกนาโดโทรฟิน (gonadotropins) ควบคุมการทำงานของต่อมเพศ ฮอร์โมนไทรอยด์ทรอปิน (thyroid-stimulating hormone) ควบคุมการทำงานของต่อมไทรอยด์ ฮอร์โมนโกรทฮอร์โมน (growth hormone) ควบคุมการเจริญเติบโต

ฮอร์โมน

ระบบส่งฮอร์โมนมีกลไกการทำงานดังนี้

  • ต่อมไร้ท่อจะสร้างและหลั่งฮอร์โมนเข้าสู่กระแสเลือดหรือน้ำเหลือง
  • ฮอร์โมนจะเดินทางผ่านกระแสเลือดหรือน้ำเหลืองไปยังอวัยวะเป้าหมาย
  • ฮอร์โมนจะจับกับตัวรับ (receptor) ที่ผิวเซลล์เป้าหมาย
  • เมื่อฮอร์โมนจับกับตัวรับ จะทำให้เซลล์เป้าหมายเกิดการเปลี่ยนแปลงตามหน้าที่ของฮอร์โมน

ฮอร์โมน สามารถแบ่งออกตามระยะทางที่ส่งสัญญาณได้ดังนี้

  • ฮอร์โมนต่อมไร้ท่อ (endocrine hormone) เดินทางผ่านระบบไหลเวียนไปยังอวัยวะเป้าหมายที่อยู่ห่างไกล
  • ฮอร์โมนพาราคริน (paracrine hormone) ส่งสัญญาณระหว่างเซลล์ที่อยู่ใกล้กัน
  • ฮอร์โมนอินทริน (autocrine hormone) ส่งสัญญาณไปยังเซลล์ที่ผลิตฮอร์โมน

ระบบส่งฮอร์โมนมีความสำคัญต่อการทำงานของร่างกายอย่างมาก หากระบบส่งฮอร์โมนทำงานผิดปกติ อาจทำให้เกิดโรคต่างๆ เช่น โรคเบาหวาน โรคไทรอยด์ โรคกระดูกพรุน และโรคอ้วน

โรคเกี่ยวกับระบบส่งฮอร์โมน

โรคเกี่ยวกับระบบส่งฮอร์โมนเป็นภาวะที่ต่อมไร้ท่อทำงานผิดปกติ ส่งผลให้ร่างกายผลิตฮอร์โมนมากเกินไปหรือน้อยเกินไป โรคเกี่ยวกับระบบส่งฮอร์โมนที่พบบ่อย ได้แก่

โรคเบาหวาน (diabetes mellitus) เกิดจากตับอ่อนผลิตอินซูลินไม่เพียงพอหรือร่างกายตอบสนองต่ออินซูลินได้ไม่ดี ส่งผลให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูง

โรคไทรอยด์ (thyroid disease) เกิดจากต่อมไทรอยด์ทำงานผิดปกติ ส่งผลให้ระดับฮอร์โมนไทรอกซินสูงหรือต่ำเกินไป

โรคกระดูกพรุน (osteoporosis) เกิดจากกระดูกเสื่อมสภาพ ส่งผลให้กระดูกเปราะบางและแตกหักง่าย

โรคอ้วน (obesity) เกิดจากร่างกายสะสมไขมันมากเกินไป

การตรวจวินิจฉัยโรคเกี่ยวกับระบบส่งฮอร์โมนสามารถทำได้โดยการตรวจเลือด การตรวจปัสสาวะ และการตรวจภาพรังสี การรักษาโรคเกี่ยวกับระบบส่งฮอร์โมนขึ้นอยู่กับชนิดของโรคและความรุนแรงของโรค โดยอาจใช้ยา การผ่าตัด หรือการรักษาด้วยรังสี

ระบบฮอร์โมน

การดูแลสุขภาพระบบส่งฮอร์โมน

การดูแลสุขภาพระบบส่งฮอร์โมนสามารถทำได้ดังนี้

  • รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ครบ 5 หมู่
  • ออกกำลังกายเป็นประจำ
  • ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
  • หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่และดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
  • พบแพทย์เพื่อตรวจสุขภาพเป็นประจำ

ระบบส่ง ฮอโมน เป็นระบบที่มีความสำคัญต่อการทำงานของร่างกายอย่างมาก หากเราดูแลสุขภาพระบบส่งฮอร์โมนให้แข็งแรงอยู่เสมอ ก็จะช่วยให้ร่างกายทำงานได้อย่างปกติ และลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคต่างๆ ฮอร์โมน มีอะไรบ้าง ที่สำคัญต่อร่างกาย ได้แก่

ฮอร์โมนอินซูลิน (Insulin) ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด

ฮอร์โมนไทรอยด์ (Thyroid hormone) ควบคุมการเจริญเติบโตและการเผาผลาญพลังงาน

ฮอร์โมนคอร์ติซอล (Cortisol) ควบคุมการตอบสนองต่อความเครียด

ฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน (Testosterone) ควบคุมการเจริญเติบโตและพัฒนาการทางเพศของเพศชาย

ฮอร์โมนเอสโตรเจน (Estrogen) ควบคุมการเจริญเติบโตและพัฒนาการทางเพศของเพศหญิง

ระบบทางเดินอาหาร

ขอบคุณแหล่งข้อมูล : https://www.scimath.org/lesson-biology/item/7123-2017-06-04-07-31-16